معرفی همایش

همایش ملی فرهنگ دانشگاهی

و نهادینه شدن گفتمان علم

مقدمه و بیان موضوع

برای دانشگاه ها کارکردهای گوناگونی قائل اند. در کنار کارکرد علمی- معرفتی، آموزشی، پژوهشی، و سیاسی، از کارکرد مهم دیگری به نام کارکرد فرهنگی نام برده می شود. از دانشگاه انتظار می رود تا با برآوردن کارکردهای فوق، بتواند یا موفق به تربیت انسان مدرن، شهروندی آگاه و وظیفه شناس شود، یا قادر باشد به تربیت متخصص برای انجام وظایف کاملا حرفه‌ای(که از عهده ی افراد غیرمتخصص بر نمی آید) نائل شود، و یا این که دانشگاه را به محلی برای گذران زندگی افراد در برهه ای خاص از زندگی شان تبدیل کند. کارکرد فرهنگی دانشگاه، دلالت بر تربیت انسان مدرن، و شهروند آگاه و وظیفه شناس دارد. انسان هایی که خود می توانند الگویی برای دیگران شوند و جامعه را با چنین ویژگی هایی در مسیر توسعه هدایت کنند. به بیان موسع تر، این نگاه، به دنبال ایفای نقش دانشگاه در رشد و تولید و بازتولید فرهنگ، افزایش آگاهی تاریخی اعضای جامعه، افزایش و ارتقای سرمایه ی فرهنگی، گسترش مشارکت اجتماعی، و تعالی معنوی کنشگران دانشگاه است. بیش و پیش از هر اقدامی، دانشگاه باید از کیان خود، دفاع، و در راستای تحقق الزامات و رسالت های اساسی خود تلاش کند. یکی از این رسالت های مهم، «نهادینه شدن گفتمان علم» در جامعه است.

به نظر می رسد دانشگاه در این زمینه ها(تربیت شهروند مدرن و آگاه، و هم چنین نهادینه شدن گفتمان علم) با ناکامی ها و نارسایی هایی مواجه بوده است. با توجه به غلبه ی رویکردهای فرهنگی در تحلیل مسائل اجتماعی، و با عنایت به اهمیت کارکرد فرهنگی دانشگاه ها، پرسش از دلایل این ناکامی ها ما را به کندوکاو در فضای فرهنگی دانشگاه ها و سازوکارهای پیچیده ی این حوزه می کشاند. در این راستا پرسش هایی از این قبیل ذهن هر پرسشگری را به خود معطوف می سازد: فرهنگ دانشگاهی به چه معناست؟، ابعاد و مولفه های فرهنگ دانشگاهی کدام اند؟، فرهنگ دانشگاهی چه نسبتی با عزّت نفس و آزادگی و پرورش این دو دارد؟ الزامات فرهنگی نهاد علم کدام اند؟، از کجا سرچشمه می گیرند؟، و چگونه محقق می شوند؟، رسالت ها و ماموریت های فرهنگی دانشگاه نسبت به جامعه چیست؟، اخلاق علمی دانشگاه کنونی از چه نسبتی با اخلاق علمی در گذشتۀ همین دانشگاه و دانشگاه های دیگر جوامع برخوردار است؟، نظام کنش و روابط آحادِ اعضای جامعه ی دانشگاهی تا چه اندازه حاکی از احترام به اصل اندیشه و ناموس دانش است و تا چه اندازه حاکی از نقض آن؟ فرهنگ و روحیه ی کار جمعی در میان دانشگاهیان در چه سطحی ست؟، در طول سالیان اخیر ارزش ها و نگرش های دانشگاهیان در چه مسیری حرکت کرده اند؟، سبک زندگی، مصرف فرهنگی(به ویژه مطالعه و کتاب خوانی)، و اوقات فراغت دانشگاهیان دارای چه ویژگی هایی ست؟، فرهنگ نقد و انتقاد در دانشگاه چگونه ارزیابی می شود؟، فرهنگ گفت وگو در دانشگاه تا چه اندازه رواج دارد؟، تساهل، مدارا و تحمل دیگری در دانشگاه از چه جای گاهی برخوردار است؟، رابطه ی سیاست و دانشگاه چگونه است یا چگونه باید باشد؟، مناسبات دین و دانشگاه چه مراحلی را از سرگذرانده و چه منازلی را در پیش رو دارد؟، مختصات، اشتغالات ذهنی، مسئولیت ها، خلقیات، دیسیپلین، و آداب و فرهنگ انسان دانشگاهی چیست؟، و نهایتا این که همه ی عناصر فرهنگی پیش گفته چگونه می توانند به نهادینه شدن گفتمان علم در جامعه بیانجام اند؟

از آن جا که همایش مورد بحث از جانب نهادی برگزار می شود که خود را مولود انقلاب اسلامی می داند و داعیه های فرهنگی و دانشگاهی دارد، تلاش برای فهم نسبت بین فرهنگ دانشگاهی و فرهنگ جهادی را می توان به عنوان دغدغه و پرسشی دیگر در میان پرسش های گوناگون معطوف به فرهنگ دانشگاهی قلمداد کرد، اما همه ی پرسش های فوق را می توان در سه پرسش کلی تر وکلیدی تر خلاصه کرد: 1- تعاریف، ابعاد و ویژگی های فرهنگ دانشگاهی کدام اند؟، 2- کدام عوامل سبب شکل گیری فرهنگ دانشگاهی کنونی یا ایجاد مشکل در آن شده اند؟، و 3- چگونه می توان با تقویت و بازتولید فرهنگ دانشگاهی، به بازسازی اعتبار نهاد دانش، و نهادینه شدن گفتمان علم در جامعه کمک کرد؟


اهمیت و ضرورت موضوع

پژوهش در زمینه ی فرهنگ دانشگاهی مهم است زیرا اهمیت فرهنگ به طور روزافزونی برای صاحب نظران روشن تر می شود. از سوی دیگر نهاد دانشگاه در ایران به دلیل آن چه منتقدانش آن را «وارداتی بودن» می نامند، هنوز نتوانسه است با ساختار فرهنگی جامعه ارتباط ارگانیکی برقرار کند، و به همین دلیل در برآوردن مسئولیت ها و رسالت هایی که از آن انتظار می رود، موفقیت کاملی به دست نیاورده است. اگر دانشگاه می خواهد نقش برجسته و پیشتازانه ای در جامعه ایفا کند، ناچار است با خود به گفت وگو بنشیند، اصحاب خویش را به تامل دعوت کند و با خودانتقادی موشکافانه، پیش و بیش از دیگران، به دنبال نارسایی ها خود باشد و برای آن ها چاره جویی کند.

از طرف دیگر طبق آمار سال 1394، دانشگاه های کشور با نزدیک به 5 میلیون دانشجو(رقم دقیق 4 میلیون و 802 هزار و 721 نفر) و بیش از 75 هزار استاد(رقم دقیق استادان 76 هزار و 129)، شمار قابل توجهی از جمعیت کشور را در خود جای می دهند که خود به تنهایی از جمعیت بسیاری از کشورهای جهان بیش تر است. طبق اطلاعات سایت ویکی پدیا، از مجموع 243 کشور جهان، 128 کشور جمعیتی کم تر از جمعیت دانشگاهیان ایران دارند. این جمعیت قابل توجه، دارای ارزش ها، نگرش ها، باورها و هنجارهای متمایزی است و می تواند به عنوان یک خرده فرهنگ در دل فرهنگ کلان تر کشور مورد توجه و مطالعه قرار گیرد.

در کنار دو نکته ی مهم پیشین و به رغم بدبینی هایی که نسبت به دانشگاه و دانشگاهیان وجود دارد، این پاره فرهنگ و کنشگران آن مورد پذیرش بخش قابل توجهی از مردم هستند، و به آن ها اعتماد می شود. به عنوان نمونه طبق پژوهشی در استان خوزستان، مردم این استان بیش ترین اعتماد را به صنف معلم و استاد ابراز داشته اند ، و به عنوان «دیگرانِ مهم» اعضای جامعه تلقی می شوند. این گروه مرجع، در بسیاری از تصمیم گیری های افراد جامعه، محل رجوع و اعتنا واقع می شوند. بنابراین شناخت ارزش ها و نگرش های آنان و فرهنگ و شیوه ی زندگی شان می تواند در شناخت، مدیریت و برنامه ریزی جریان های فرهنگی کشور مورد استفاده قرار گیرد. علاوه بر همه ی این موارد، اگر بنا باشد جامعه ی ما از جنبه های گوناگون به رشد و توسعه دست یابد و روابط آحادِ جامعه بر بُنیادِ اخلاق و جهان اندیشه و عمل ما بر بنیان های علمی استوار شود، گام نخست آن، نهادینه شدن گفتمان علم در جامعه است، که این مهم، مستلزم اقدامات فرهنگی و توجه ویژه به فرهنگ دانشگاهی ست.

برای مطالعه ی بهتر این عرصه، ابتدا لازم است محورهای کلی همایش تشریح شود:

مهم ترین محورهای پیشنهادی همایش فرهنگ دانشگاهی، عبارتند از:


الف) ابعاد نظری و مفهومی فرهنگ دانشگاهی

- چیستی فرهنگ دانشگاهی

- ابعاد و مؤلفه های فرهنگ دانشگاهی

- اهمیت و ضرورت فرهنگ دانشگاهی

- پیشینه ی فرهنگ دانشگاهی


ب) بوروکراسی و فرهنگ سازمانی دانشگاه

- الزامات و هنجارهای نهاد علم

- بوروکراسی و فرهنگ سازمانی در دانشگاه

- قانون مندی و قانون گرایی دانشگاهیان

- جامعه پذیری علمی دانشگاهیان


ج) ارزش ها و نگرش های دانشگاهیان

- سبک زندگی و اوقات فراغت دانشگاهیان

- مصرف فرهنگی دانشگاهیان(با تاکید بر مطالعه و کتاب خوانی)

- فرهنگ و روحیه ی کار جمعی در میان دانشگاهیان

- پایبندی اخلاقی و اخلاق علمی در دانشگاه

- فرهنگ نقد، انتقاد، و پرسشگری دانشگاهیان

- آزادی، آزاداندیشی، و آزادمنشی دانشگاهیان

- مسئولیت پذیری و نوع دوستی دانشگاهیان

- خردورزی و روحیه ی علمی دانشگاهیان

- خلاقیت، نوآوری، و جسارت علمی دانشگاهیان

- ارزش ها و نگرش های دانشگاهیان

- خلقیات، دیسیپلین، و آداب و فرهنگ انسان دانشگاهی

- فرهنگ گفت و گو در دانشگاه

- تساهل، مدارا و تحمل دیگری در دانشگاه


د)ارتباطات و تعاملات دانشگاهیان

- روابط استاد- شاگردی در میان دانشگاهیان

- اجتماعات و تشکل های علمی دانشگاهیان

- مشارکت علمی دانشگاهیان

- اعتماد و سرمایه ی اجتماعی در دانشگاه


ر)دانشگاه و نهادینه شدن گفتمان علم

- توانایی دانشگاهیان در گفتمان سازی موثر در جامعه

- وضعیت گفتمان علم در میان دانشگاهیان

- نسبت میان فرهنگ دانشگاهی، فرهنگ جهادی، و نهادینه شدن گفتمان علم


از مقالات مرتبط با عنوان همایش که در محورها دیده نشده است؛ استقبال می شود